محسن ناجي نصرآبادى
21
فهرستهاى خود نوشت فيض كاشانى ( فارسى )
ارزشمند به بسيارى از ترجمههاى خويش از آثار جالينوس توجه مىدهد . دانشيان در اين دوره ، بسيارى از كتابها و رسالههايى كه از يونانى به سريانى و عربى ترجمه شده از آن حنين مىدانند . ابن نديم بر اين باور است كه اين مطلب از خوشبختىهاى حنين است كه هر چه حبيش بن حسن اعسم ، عيسى بن يحيى و ديگران ترجمه كردهاند به حنين نسبت داده مىشود . امّا با به دست آمدن اين رساله بسيارى از اين مجهولات روشن مىشود و مترجم اين رسالههاى منسوب ، به وضوح و صراحت بيان مىشود . براى نمونه حنين در ذيل كتاب ، كتاب فى العضل مىنويسد : كه حبيش بن الحسن آن را براى محمد بن موسى به زبان عربى ترجمه كرده است ، همچنين كتاب فى تدبير الملطف فى الذبول از عيسى بن يحيى است . جابر بن حيان بن عبد اللّه كوفى از دانشمندان سدهء دوم هجرى ، مصاحب و شاگرد امام جعفر صادق عليه السّلام است . وى براى آثارش در موضوعات كيميا و ديگر علوم فهرست مفصلى فراهم مىآورد و افزون بر آن ، فهرست موضوعى مختصرى براى نگاشتههاى علم كيمياى خود تدوين مىنمايد . ابن نديم اين فهرست را ديده و از آن بهره برده است . وى در شرح احوال و آثار جابر مىگويد : محمد بن اسحاق گويد : جابر در كتاب فهرست خود گويد : پس از اين كتابها ، سى رساله تأليف كردم كه بىنام است و سپس چهار مقاله تأليف كردم كه اينهاست : كتاب الطبيعة الفاعلة الاولى و هى النار ، كتاب الطبيعة الثانية الجامدة و هى الماء ، كتاب الطبيعة المنفعلة اليابسة و هى الارض ، كتاب الطبيعة الرابعة المنفعلة الرطبة و هى الهواء . . . پس از اين چهار كتاب تأليف كردهام به اين ترتيب كتاب الزهرة ، كتاب السلوة ، كتاب الكامل و كتاب الحيوة . « 1 » ابو سليمان داود بن على اصفهانى ( ف . 270 ق ) از فقهاى نامدار سدهء سوم هجرى است . به گفته ابن نديم ، وى مردى با فضل ، صادق و پرهيزكار بود و اول كسى است كه قول به ظاهر كتاب و سنّت را گرفته و جز آن را از راى و قياس رها كرد . از نگاشتههاى على بن داود ، فهرستى بسيار قديمى به خط محمود مروزى به دست ابن نديم مىرسد كه او تمام آن را در الفهرست مىگنجاند . وى بر اين عقيده است كه اين فهرست در زمان
--> ( 1 ) . الفهرست 640 - 639 .